Kerstbrief 2017 Dr. Paul Rompa

Alle dingen hebben een begin en een eind, zelfs de mooie.

In 1994 nam ik de handschoen op om broeder Tarcisius te gaan helpen bij zijn mooie werk in Ghana. Tarcisius was een religieuze broeder van SVD Teteringen, opgeleid tot fysiotherapeut en orthopedisch instrumentmaker, die al in 1961 een kleine werkplaats had mogen bouwen in de tuin van het klooster van SVD in Nakwam, een stadje 40 KM t.n.v. Accra, de hoofdstad van Ghana. Van daaruit trok hij erop uit om gehandicapte mensen op straat – vooral kinderen met polio toen – te vertellen dat hij wat voor hen kon betekenen. Die stuurde hij naar zijn werkplaats waar hij schoenen en/of protheses kon maken voor hen. Hij deed natuurlijk ook aan fondsenwerving, persoonlijk en via zijn thuisfront de orde van SVD, en een van de sponsors werd het Liliane Fonds. Plm. 10 jaar geleden werd in Ghana een nationale ziektekostenverzekering ingevoerd die – net als de BTW – gefinancierd werd vanuit een klein percentage dat aan iedere rekening werd toegevoegd. Vanaf toen kwamen nog meer kinderen de arme plattelandsdorpen uit voor hulp.

Intussen groeide die kleine werkplaats in de kloostertuin uit tot een waar revalidatiecentrum dat OTC werd genoemd, Orthopedisch Training Center. Behalve een grote hal voor fabricage van schoenen / protheses e.d. kwamen er slaapzalen voor patiënten, moeder en kind, kookplaatsen, een eetzaal, fysiotherapieafdeling, recreatieruimtes, en een heel dorp ernaast – Tarcikrom genoemd – waar de medewerkers konden wonen. Inmiddels is het OTC officieel erkend als opleidingscentrum en is er een paar jaar geleden een grote school bijgebouwd voor de 4-jarige opleiding.

In die organisatie stapte ik in 1994 in, door een toeval, zoals dat zo vaak gaat in het leven. Ik was een oud-missiearts uit Zimbabwe die inmiddels als orthopedisch chirurg in Nederland werkzaam was. Wie in Afrika gewerkt heeft lijkt door een ‘Afrika virus’ geïnfecteerd en wil weer terug. Een zekere dr Raat, orthopedisch chirurg wiens broer missionaris was in Ghana, had br. Tarcisius al vele jaren nu en dan geholpen – want er moesten ook kinderen geopereerd worden voordat hun beentjes in beugels pasten – en hij zocht naar opvolging. Ik ben een keer met hem mee geweest en kwam zeer onder de indruk van het OTC. Sindsdien heb ik in mei en november telkens 2½ week in Ghana gewerkt, op het OTC en in 2 ziekenhuizen waar de operaties konden worden verricht. Telkens hadden br. Tarcisius en zijn Afrikaanse opvolger mr Raphael Dzameshie een ½ jr de tijd om patiëntjes te verzamelen die dan door mij geopereerd werden. Die brachten dan 6 weken tot 3 maanden door in het ziekenhuis totdat ze uit het gips mochten en werden dan met busjes naar het OTC gebracht om er verder te revalideren: aanpassen van spalken, beugels en schoenen, leren lopen, onderwijs – want veel van die kinderen waren nooit naar school geweest – en zelfs beroepsonderwijs, zoals naaister, of hout- metaalbewerker als de mensen er geschikt voor waren. Ik kwam dan na een ½ jr weer kijken op het OTC hoe het ging en of er nog iets meer moest gebeuren; en ging dan weer in 2 ziekenhuizen een nieuwe verzameling gehandicapte kinderen opereren.

Een van die 2 ziekenhuizen is het St John of God Hospital in Duayaw Nkwanta, ongeveer midden in het land een beetje oostelijk. Daar kwam ik al in 1994 ene Prosper Moh tegen die als jong arts daar zijn ‘dienstplicht’ vervulde. Iedere afgestudeerde Ghanese arts moet na een korte chirurgische vervolgopleiding een paar jaar naar een plattelandsziekenhuis, anders zouden die allemaal moeten sluiten. Die dr Moh had een visie die uitstekend paste in de filosofie van het OTC, nl de – in ons geval orthopedische – zorg dicht bij de mensen brengen. Zo zijn we aan de slag gegaan. Eerst werd hijzelf orthopeed, en daarna hebben we nog een zestal Ghanese artsen kunnen helpen bij hun opleiding tot orthopedisch chirurg. Die zitten nu verspreid over Ghana, m.n. ook in de arme noordelijke gebieden, zodat niet alle mensen een dure reis meer hoeven maken voor hulp in onze oorspronkelijke 2 ziekenhuizen.

 

Dat alles heeft veel geld gekost en de Stichting St John Maastricht is daarbij erg behulpzaam geweest. Het begon al in Maastricht zelf met de opleiding tot orthopeed van dr Prosper Moh, en vervolgens de bouw en de inrichting van een orthopedische operatieafdeling en een prachtig orthopedisch beddenhuis in zijn St. John of God Hospital in Ghana. Tot op de dag vandaag krijgt het SJH steun van de Stichting want uit de Ghanese gezondheids-verzekering kan lang niet alles betaald worden. En gelukkig niet alleen van Maastricht want ook anderen voelen zich aangesproken door de mooie opzet van ons Ghanese systeem.

Zo zijn we b.v. 2 jaar ondersteund door de Pauluskerk, een Hervormde parochiale gemeenschap in Wezep nabij Zwolle. http://www.pauluskerkwezep.nl/wie-zijn-we.html .  Ik ben daar verscheidene malen gaan ’preken’ en de Pauluskerk heeft daar zeer enthousiast op gereageerd. Wat bijzonder is daar is dat de jeugd zo wordt meegenomen in de projecten. De jongeren hebben allerlei acties bedacht om geld te genereren. Ik heb er b.v. eens een ‘gipsclinic’ gegeven, een verhaal met een demonstratie, een aantal kinderen in het gips gezet om ze te laten voelen wat het betekent voor een Afrikaans kind om 3 maanden in het gips te zitten. Zoiets gebeurt dan in een zijruimte van de Pauluskerk, tijdens een zondagdienst, waarna de kinderen met hun gipsen terug de kerk inkomen en de kerkgangers enthousiast vertellen over hun gipservaring. Dat komt de collecte zeer ten goede. De Paulusparochie is een zeer actieve groep mensen, in geloof met elkaar verenigd en zeer sociaal betrokken bij zaken binnen en buiten de kerk. Al bij al hebben zij wel €13000,- overgemaakt aan de Stichting voor Ghana.

 

We staan nu op de drempel van 2018, bijna 25 jaar na mijn start in Ghana. Ook na mijn pensionering in 2003 ben ik tweemaal per jaar naar Ghana blijven gaan, om de continuïteit van het project te bewaken.  Al bij al hebben we vele duizenden mensen onderzocht en zo’n 100 operaties per bezoek kunnen verrichten, samen dus zo’n 5000. Dat lijkt veel, maar is toch slechts een druppel op een gloeiende plaat, gezien het aanbod. Er is nog steeds veel armoede in Ghana, onvoldoende schoon water, eenzijdige voeding, en slechte geboorte- en andere medische zorg in de afgelegen dorpen, zodat onze zorg nog steeds erg welkom is. Er staat inmiddels wel een mooie landelijke orthopedische structuur met al veel lokale orthopeden, en verbonden met elkaar door de revalidatiemensen van het OTC die ieder jaar – soms meerdere malen – langs al deze posten rijden en patiënten zien, oude en nieuwe, en zo de continuïteit verzorgen.

 

Langzamerhand kom ik zelf aan het einde van mijn krachten maar gelukkig heeft zich een ploegje gemotiveerde orthopeden aangediend om de fakkel over te nemen. Afgelopen november ben ik met 2 jongere orthopeden en een operatieassistente naar Ghana geweest en deze missie is buitengewoon goed verlopen. Zowel hier als daar is enthousiast gereageerd zodat e.e.a. wel een vervolg gaat krijgen. Ook de orthopedische vakgroep van het MUMC rond dr Heleen Staal zal nog wel bij het St John of God Hospital betrokken blijven. Een stage daar voor de assistenten is in Maastricht zelfs onderdeel van de orthopaedische opleiding geworden. Hoewel ik nog niet helemaal weg ben – ik zal nog een of twee keer meegaan voor een goede overdracht – heb ik er alle vertrouwen in dat e.e.a. goed gaat lopen. Ik bedank hier alvast de Stichting St John Maastricht voor de toegewijde trouwe steun die ik al die jaren van haar heb mogen ontvangen.

Een Zalig Kerstfeest en het ga jullie allemaal goed, ook in het Nieuwe Jaar…

 

Advent 2017                                                                                      Paul Rompa